ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ

Καρκίνος, περιβάλλον και DNA

src sciencedaily
Με τον όρο καρκίνο ή νεοπλασία περιγράφουμε μια μεγάλη ομάδα ασθενειών που μπορούν να επηρεάσουν οποιοδήποτε μέρος του ανθρώπινου σώματος. Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό του καρκίνου είναι η ταχεία δημιουργία ανώμαλων κυττάρων που αναπτύσσονται πέρα από τα συνήθη όριά τους και σε αρκετές περιπτώσεις αναπτύσσουν την ικανότητα να εισβάλουν σε παρακείμενα μέρη της αρχικής θέσης τους και να εξαπλώνονται σε άλλα όργανα. Η ιδιότητά τους αυτή είναι γνωστή ως μετάσταση και είναι η κύρια αιτία που προκαλεί το θάνατο.

Κάθε χρόνο σε παγκόσμια κλίμακα καταγράφονται 14 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις καρκίνου και 8,2 εκατομμύρια θάνατοι που σχετίζονται με αυτόν. Στους άντρες οι πιο κοινές θέσεις της νόσου είναι στον  πνεύμονα, στον προστάτη, στο παχύ έντερο, στο στομάχι και στο ήπαρ. Οι αντίστοιχες διαγνώσεις των γυναικών αφορούσαν τις περιοχές του μαστού, του παχέος εντέρου, του πνεύμονα, του τραχήλου της μήτρας και του στομάχου.

Περίπου το ένα τρίτο των θανάτων από καρκίνο οφείλονται στη διατήρηση υψηλού δείκτη μάζας σώματος, στη χαμηλή πρόσληψη φρούτων και λαχανικών, στην έλλειψη σωματικής δραστηριότητας και στη χρήση καπνού ή αλκοόλ. Η χρήση του καπνού είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου, προκαλώντας περίπου το 20% των θανάτων από όλα τα είδη της νόσου και περίπου το 70% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα παγκοσμίως.
Καρκίνος προκύπτει από ένα και μόνο κύτταρο! Ο μετασχηματισμός από ένα φυσιολογικό κύτταρο σε ένα καρκινικό κύτταρο είναι διαδικασία αλλεπάλληλων αλλαγών, που μπορούν σε αρκετές περιπτώσεις να ονομάζονται μεταλλάξεις.
Οι μεταλλάξεις είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ γενετικών παραγόντων ενός ατόμου, δηλαδή της προδιάθεσης που είναι αποτυπωμένη στο DNA του και συγκεκριμένων εξωτερικών παραγόντων του περιβάλλοντος, μεταξύ των οποίων:
1. καρκινογόνες ουσίες του φυσικού περιβάλλοντος, όπως η υπεριώδης και η ιονίζουσα ακτινοβολία
2. χημικά καρκινογόνα των προϊόντων που καταναλώνει ο άνθρωπος, όπως ο αμίαντος, τα συστατικά του καπνού του τσιγάρου, η αφλατοξίνη (ακατάλληλα τρόφιμα) και το αρσενικό (ακατάλληλο νερό)
3. βιολογικές καρκινογόνες διαδικασίες, όπως οι μολύνσεις από συγκεκριμένους ιούς (HBV, HCV, HPV, HIV), βακτήρια ή παράσιτα

Η γήρανση είναι ένας άλλος βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη του καρκίνου. Η συνολική συσσώρευση καρκινογόνων παραγόντων συνδυάζεται με την τάση επιβάρυνσης των ενδογενών μηχανισμών επιδιόρθωσης των βλαβών και έτσι η συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου αυξάνεται με την ηλικία.

H θνησιμότητα της νόσου μπορεί να μειωθεί εάν οι περιπτώσεις καρκίνου διαγνωστούν και αντιμετωπιστούν έγκαιρα. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η ευαισθητοποίηση στα πρώιμα σημεία και συμπτώματα, ιδιαίτερα για τους τύπους καρκίνου, όπως του δέρματος, του τραχήλου της μήτρας, του μαστού, του παχέος εντέρου και του στόματος, προκειμένου να καταστεί εφικτή η έγκαιρη διάγνωση. Επίσης κεφαλαιώδους σημασίας είναι ο συχνός προσυμπτωματικός έλεγχος, όπως το ΠΑΠ και το HPV τεστ, η μαστογραφία ή η κολονοσκόπηση και ο έλεγχος του προστατικού αντιγόνου.

Σε όλες τις εποχές και σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα η προσπάθεια να προσεγγιστούν πληροφορίες που αφορούν στο τι πρόκειται να συμβεί ήταν έντονη. Η προσπάθεια αυτή φαίνεται πως στην εποχή μας αρχίζει να αποδίδει καρπούς. Μπορεί κανείς να κάνει κάθε χρόνο προληπτικές εξετάσεις χωρίς όμως ποτέ να έχει κάνει κολονοσκόπηση, παρότι έχει προδιάθεση για πολύποδες στο έντερο. Αν όμως μπορεί κανείς να γνωρίζει την προδιάθεσή του αυτή, τότε θα έχει τη δυνατότητα να κάνει την αντίστοιχη εξέταση και να προλάβει την άσχημη εξέλιξη. Στο γυναικείο πληθυσμό είναι πολύ σημαντικό να καταστεί γνωστό αν υπάρχει τάση για κακοήθεια στους μαστούς ή στις ωοθήκες, γεγονός που κάνει τις γυναίκες απόλυτα συνεπείς στον προληπτικό έλεγχο αλλά και σε αλλαγές προς το υγιεινότερο στην καθημερινότητά τους. Η δυνατότητα αυτή παρέχεται μέσα από ειδικές εξετάσεις μοριακού ελέγχου DNA.  

Πολλοί υποστηρίζουν πως το να ξέρει κάποιος την προδιάθεσή του σε κάτι μπορεί να τον επιβαρύνει ψυχολογικά. Η ανησυχία αυτή είναι υπερβολικά μικρή μπροστά στα όσα κερδίζει αυτός που έχει τη γνώση. Πάντα όμως με την προϋπόθεση ότι αναφερόμαστε σε ανθρώπους που μπορούν να διαχειρίζονται την πληροφορία προς όφελός τους και με την προτροπή του ειδικού επιστήμονα στις περιπτώσεις που πρέπει.

Αλλά και σε ότι αφορά την εξατομικευμένη θεραπεία ειδικά για κάθε άνθρωπο, ο μοριακός έλεγχος DNA είναι σημαντικός. Κλασσικό παράδειγμα είναι ότι σε πολλούς τύπους καρκίνου μπορεί να διαφοροποιηθεί η θεραπευτική προσέγγιση ανάλογα με το αν υπάρχει συγκεκριμένος βιολογικός παράγοντας, πχ ένα είδος υποδοχέων. Η ανάπτυξη των λεγόμενων βιοδεικτών DNA τα τελευταία χρόνια είναι σημαντική ήδη στις βιοψίες για την ταυτοποίηση του είδους του καρκίνου και τον καθορισμό της θεραπείας.
Νεότερες έρευνες δείχνουν πως μπορεί να είναι εφικτή και η παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου με χρήση βιοδεικτών DNA μέσω των μελλοντικών «υγρών βιοψιών», αλλά και η διαφοροποίηση της θεραπείας κατά την πορεία όταν αναπτύσσεται αντίσταση σε αυτή. 
Η συνεργασία εργαστηριακών με τους κλινικούς επιστήμονες είναι δεδομένη σε όλες τις προηγμένες χώρες του εξωτερικού και σιγά σιγά αρχίζει να διαφαίνεται και στην Ελλάδα.

ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ