lifemag.gr | Φύση

Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας

Βρέσθενα Λακωνίας

Η Πάρνηθα κηρύχθηκε Εθνικός Δρυμός το 1961. Μόλις 30 χλμ. από την Αθήνα φιλοξενεί μια πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Στην Πάρνηθα έχουν καταμετρηθεί σχεδόν 1100 διαφορετικά είδη φυτών, δηλαδή το 1/6 της ελληνικής χλωρίδας, ενώ βρίσκουν καταφύγιο τα 42 από τα 116 θηλαστικά της χώρας μας, μεταξύ των οποίων και ο ακμαιότερος πληθυσμός του κόκκινου ελαφιού (Cervuselaphus) στην Ελλάδα. Λόγω της σημαντικής βιοποικιλότητάς της η Πάρνηθα ανήκει στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 και έχει ανακηρυχθεί Ειδική Περιοχή Προστασίας για τα Πουλιά (SPA) και Καταφύγιο Θηραμάτων.

Ο πυρήνας του Εθνικού Δρυμού έχει έκταση 38.000 στρέμματα, ενώ η περιφερειακή ζώνη καλύπτει έκταση 250.000 στρεμμάτων. Μετά την πυρκαγιά το ΥΠΕΧΩΔΕ προωθεί σχετικό Προεδρικό Διάταγμα με το οποίο επεκτείνεται ο πυρήνας του Εθνικού Πάρκου (ήτοι του παλαιότερου Δρυμού) σε 110.000 στρέμματα.Σύμφωνα με τις αναλύσεις του WWF Ελλάς που έγιναν στη βάση δορυφορικών χαρτών (βλ. παρακάτω) , οι καμένες εκτάσεις στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας υπολογίζεται ότι φτάνουν τα 49000 στρέμματα. Οι άμεσες συνέπειες της πυρκαγιάς στην πανίδα και χλωρίδα έγιναν αμέσως αντιληπτές.

Συνέπειες στη χλωρίδα

Η υπέργεια βλάστηση αφανίστηκε σχεδόν στο σύνολο των καμένων περιοχών. Ελάχιστοι άκαυτοι θύλακες πρασίνου παρέμειναν ανάμεσα στα καμένα. Την επίδραση της φωτιάς στη βλάστηση επέτεινε ο χαρακτήρας της συγκεκριμένης πυρκαγιάς που χαρακτηρίζεται ως «σαρωτικού» τύπου που κατακαίει το σύνολο της βλάστησης, από τον δασικό τάπητα (φυλλάδα) έως τα ψηλότερα κλαδιά της κόμης των δέντρων. Η βλάστηση που μετά από μια μακρά περίοδο διαδοχών είχε φθάσει στο απώγειο της ανάπτυξής της (φυτοκοινωνία «κλίμαξ») επέστρεψε στην πολύ αρχική κατάσταση. Χάθηκαν σχεδόν τα 2/3 του ελατόδασους, όπως επίσης και το εξαιρετικά ενδιαφέρον και ξεχωριστό μικτό δάσος του Μαυρορέματος και της Ντράσιζας που συνέθεταν φυλλοβόλα και κωνοφόρα δέντρα.

Συνέπειες στην πανίδα

Όσα ζώα είτε δεν είχαν δυνατότητες διαφυγής (χελώνες), είτε απομακρύνονταν σε κατάσταση πανικού (λαγοί) χάθηκαν στη φωτιά. Όσον αφορά τα ελάφια, η απογραφή του WWF Ελλάς σε ένα μικρό μονάχα μέρος της καμένης περιοχής εντόπισε συνολικά 15 καμένα ζώα. Εικάζεται ότι περίπου 30-50 Κόκκινα ελάφια (Cervuselaphus) έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, σε σύνολο πληθυσμού λίγων εκατοντάδων.

Τα πουλιά έχουν γενικά την ικανότητα να απομακρύνονται πετώντας μακριά από τη φωτιά, ενώ κάποια είδη προσελκύονται (!) από τη φωτιά αφού βρίσκουν την ευκαιρία να τραφούν με τα έντομα που προσπαθούν να διαφύγουν. Δε συμβαίνει το ίδιο όμως με τις φωλιές, τα αβγά και τους νεοσσούς τους. Αν και είναι δύσκολο να βρεθούν υπολείμματα των ζωών που χάθηκαν, κατά τη διάρκεια της απογραφής βρέθηκαν απανθρακωμένοι νεοσσοί Χουχουριστών, δασόβιων δηλαδή κουκουβαγιών.

Έμμεσες απώλειες

Αν οι άμεσες απώλειες είναι σχετικά εύκολο να εκτιμηθούν, δε συμβαίνει το ίδιο με τις έμμεσες. Το δασικό περιβάλλον που στήριζε μια τεράστια ποικιλία οργανισμών θα απουσιάσει από όλη την καμένη έκταση για πολλά χρόνια, δημιουργώντας δύσκολες συνθήκες διαβίωσης για οργανισμούς όπως οι Ελατοπαπαδίστες, οι Βασιλίσκοι, οι Κοκκινολαίμηδες, οι Τρυποφράκτες, οι Δενδροβάτες, οι Μακρονούρηδες, οι Σταυρομύτες - λίγα μόνο από τα είδη που έχουν απόλυτη ανάγκη το δάσος για να επιβιώσουν.

Συνολικά, τόσο οι πληθυσμιακές απώλειες όσο και οι μετατοπίσεις των πληθυσμών που προκάλεσε η πυρκαγιά είναι βέβαιο ότι έχουν προκαλέσει μία σημαντικότατη αναταραχή στον πληθυσμό, και ότι παρουσιάζουν μία πραγματική πρόκληση για την μελλοντική διαχείριση των ειδών της περιοχής. Δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η περιοχή της Πάρνηθας είναι χρησμένη ως Εθνικός Δρυμός λόγω της τεράστιας αξίας της βιοποικιλότητας που φιλοξενεί, στην απόλυτη προστασία και διασφάλιση της οποίας πρέπει να στραφούν όλες οι μελλοντικές προσπάθειες, με τη συμμετοχή και συνεργασία όλων των φορέων.